متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد، لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

جنین­زایی رویشی، روش جدیدی برای ازدیاد گیاهان در شرایط درون شیشه­ای است. کارآیی روش جنین زایی رویشی به شدت به ترکیبات محیط کشت بستگی دارد. مانند ساکارز که متداول ترین منبع کربوهیدرات است که درکشت بافت گیاهی استفاده می شود .ساکارز محصول نهایی فتوسنتز و قند اولیه منتقل شده در آوند آبکش اکثر گیاهان است. به منظور بررسی تأثیر غلظت های مختلف ساکارز بر جنین زایی رویشی مارچوبه (Asparagus officinalis L.) اکتاپلوئید، آزمایشی با پنج تیمار ساکارز (3، 6، 9، 12 و 15 درصد) انجام پذیرفت. برای انجام این آزمایش ریزنمونه­های مارچوبه حاوی یک جوانه در محیط B5 در فاز القایی جنین رویشی دارای هورمون 2, 4-D کشت شدند و بعد از دو هفته به فاز ظهور جنین منتقل گردیدند. در ادامه بعد از چهار هفته در مرحله ظهور جنین­ها، تعداد جنین­های رویشی تولیدشده در مراحل کروی شکل و قطبی در دو بزرگنمایی 20 و 40 میکرون، شمارش و عکس برداری شد و میزان تأثیر غلظت های ساکارز بر میزان رنگیزه­های فتوسنتزی و خصوصیات فیتوشیمیایی اندازه­گیری شد. نتایج به دست آمده نشان داد که اختلاف معنی­داری بین غلظت­های مختلف ساکارز از لحاظ تشکیل جنین­های رویشی گیاه مارچوبه وجود دارد. در غلظت 9 و 15 درصد ساکارز به­ترتیب بیش­ترین و کم­ترین تعداد جنین کروی و قلبی تشکیل شد. همچنین نتایج به­دست آمده از تجزیه و تحلیل رگرسیون بیانگر آن بود که در غلظت 9 درصد ساکارز بیش­ترین میزان رنگیزه­های فتوسنتزی و نشاسته مشاهده شد. درنهایت در این پژوهش مشخص شد که بهترین غلظت مؤثر بر جنین­زایی رویشی مارچوبه اکتاپلوئید، غلظت 9 درصد ساکارز می­باشد.

جنین زایی رویشی، روشی است که در آن ساختارهای دوقطبی، از سلول بدنی ایجاد می شود. در طی فرآیند تمایز سلول، ریز نمونه به محرک های درون زا پاسخ می دهد و در نتیجه، برنامه سلول را جهت می دهد. در این پژوهش بررسی تأثیر شرایط اسمزی بر تعداد جنین، سرعت رشد نسبی جنین، رنگیزه های فتوسنتزی و پرولین جنین های رویشی مارچوبه (Asparagus officinalis L. ) اکتاپلوئید مورد بررسی قرار گرفته است. برای القای جنین رویشی از محیط کشت مایع B5 حاوی دو میلی گرم بر لیتر 2, 4-D استفاده شد و در ادامه از ساکارز با دو غلظت 40 و 60 گرم در لیتر، پلی اتیلن گلایکول (PEG) با سه غلظت 15، 30 و 60 گرم در لیتر، پنج و 10 میکرومولار آبسیزیک اسید و برای اعمال تنش اسمزی چهار و شش دسی زیمنس بر متر شوری با کاربرد نمک کلرید سدیم بر جنین های رویشی مارچوبه استفاده شد. بر اساس نتایج به دست آمده، بیشترین تعداد جنین کروی (16/3 عدد) با کاربرد 60 گرم PEG به دست آمد که با تیمار شش دسی زیمنس کلرید سدیم (16/2 عدد) تفاوت معنی داری نداشت. بالاترین تعداد جنین دوقطبی (16/13 عدد) مربوط به تیمار شش دسی زیمنس کلرید سدیم بود. بعد از آن 60 گرم PEG با 16/6 عدد بیشترین تعداد جنین دوقطبی را نشان داد. بالاترین سرعت رشد نسبی جنین در تیمارهای 15 گرم PEG (37/11 میلی گرم در روز) و چهار دسی زیمنس کلرید سدیم (23/11 میلی گرم در روز) مشاهده شد. کمترین سرعت رشد نسبی جنین در 10 میکرومولار آبسیزیک اسید (47/3 میلی گرم در روز) ثبت شد. در تیمارهای 60 گرم PEG و 10 میکرومولار آبسزیک اسید با 180/0 و 019/0 میلی گرم بر وزن تر به ترتیب بیشترین و کمترین میزان کلروفیل کل ثبت شد. بیشترین مقدار کاروتنوئید (054/0 و 047/0 میلی گرم بر وزن تر) مربوط به تیمارهای 60 گرم PEG و 40 گرم ساکارز بود. بیشترین مقدار آنتوسیانین (184/0 میلی گرم بر وزن تر) در 10 میکرومولار آبسزیک اسید و بیشترین میزان پرولین (66/67 میکرومول بر گرم وزن تر) در پنج میکرومولار آبسزیک اسید به دست آمد. در نهایت شوری شش دسی زیمنس بر متر، 60 گرم PEG و پنج میکرومولار آبسزیک اسید با کمترین اثر تنش زا در مقایسه با ساکارز، بیشترین تأثیر را در رشد و بهبود تکامل جنین های رویشی مارچوبه داشته است که در مراحل تولید کلون در مارچوبه قابل توصیه می باشد.

مارچوبه خوراکی (Asparagus officinalis L.) یک سبزی قدیمی بومی اروپا، آسیا و آفریقا می باشد. منبع ژنتیکی مارچوبه در ایران محدود است و تنها تعداد بسیار کمی بوته مارچوبه خوراکی در کوههای شهرستان طالقان پیدا شده اند. به منظور ارزیابی صفات مورفولوژیک این سبزی ارزشمند، 58 بوته درون توده طالقان مطالعه و با رقم مری واشینگتن مقایسه گردید. نتایج نشان داد که میانگین بعضی صفات مورد ارزیابی از جمله ارتفاع بوته، تعداد شاخه درجه یک، قطر ساقه اصلی، طول شاخه درجه یک و تعداد فلس تا محل اولین انشعاب پانیکولی به ترتیب  133.81سانتی متر، 38.38،5.3  میلی متر، 39.6 سانتی متر و  14.78بودند. ژنوتیپ های مورد بررسی 68.97 درصد نر و 31.03 درصد ماده بودند. میانگین طول اسپیر (6.3%)، قطر اسپیر (30.4%) و وزن تر اسپیر (52.2%) در ژنوتیپ های وحشی مارچوبه از رقم مری واشینگتن کمتر بودند. در گیاهان مورد بررسی گل ها از نیمه دوم اردیبهشت تا نیمه اول خرداد ظاهر و در اواسط تیر میوه های سبز رنگ تشکیل شدند. تعداد بذر در میوه های حبه رسیده قرمز که در اواسط شهریور جمع آوری گردیدند، از چهار تا شش عدد در میان گیاهان مورد بررسی متغیر بود. ضرایب همبستگی ساده بین صفات اندازه گیری شده نشان داد که قطر اسپیر با طول فلس های روی اسپیر بالاترین همبستگی مثبت را در سطح 99 درصد داشتند. در تجزیه عامل ها، صفات در چهار عامل اصلی قرار گرفتند که دو عامل اول 44.74 درصد از واریانس کل را توجیه کردند و نه صفت را شامل شدند. همچنین ژنوتیپ های مورد بررسی در تجزیه خوشه ای به پنج گروه تقسیم شدند و گروه سوم که همگی جنسیت نر داشتند، از لحاظ میانگین کلیه صفات اندازه گیری شده، بالاتر از میانگین کل قرار گرفتند. نتایج این تحقیق نشان داد که ژنوتیپ های مارچوبه وحشی از تنوع قابل توجهی برخوردار بودند و این منطقه می تواند به عنوان یکی از رویشگاه های طبیعی مارچوبه خوراکی معرفی شود و لازم است که تنها منبع ژنتیکی این گیاه ارزشمند حفظ گردد.

مارچوبه (Asparagus officinalis L.) به عنوان یک محصول صادراتی و یکی از پردرآمدترین محصولات در مقایسه با سایر سبزی ها است؛ و از نظر اقتصادی ارزش دارویی، غذایی و صنعتی بسیار بالایی دارد. این آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار و با دو فاکتور ترکیب بستر و کودآبیاری با سه تکرار اجرا شد. بذور مارچوبه در چهار ترکیب با مقادیر مختلف کمپوست زباله شهری (0 ،10 ،20 و30 درصد حجمی) کشت شد. پس از جوانه زنی نصف نشاءهای هر بستر از طریق کودآبیاری حاوی پتاسیم، فسفر و نیتروژن خالص به میزان 50 و100 و150 گرم در هر مترمکعب آب آبیاری تغذیه شدند. نهایتاً پس از یک دوره تغذیه سه­ماهه صفات مهم نشاءها اندازه­گیری شدند. نتایج مقایسه میانگین اثرات اصلی کودآبیاری نشان داد که بیشترین میانگین این صفات، از تیمار کودآبیاری و کمترین میانگین این صفات، از تیمار بدون کودآبیاری حاصل شد. در نتایج مقایسه میانگین اثرات اصلی سطوح کمپوست، بیشترین میانگین این صفات، با بستر کشت حاوی 30 درصد کمپوست زباله شهری و کمترین میانگین این صفات با بستر کشت بدون کمپوست زباله شهری حاصل شد. همچنین اثر متقابل سطوح کمپوست در کودآبیاری بر صفات وزن خشک بوته و ضخامت تاج معنی دار شد. بیشترین میانگین این صفت مربوط به تیمار کودآبیاری و بستر کشت حاوی 30 درصد کمپوست زباله شهری بود. به نظر می رسد با توجه به طولانی بودن دوره تولید نشاءی مارچوبه توجه به تغذیه نشاء از طریق کودآبیاری و غنی کردن بستر کشت می تواند به بهبود کیفیت نشاءهای تولیدی کمک کند.

مارچوبه Asparagus officinalis L. پراکنش گسترده ای در اکثر اقلیم های ایران دارد. هدف از تحقیق حاضر، استفاده از آنالیز چند متغیره به منظور درک روابط بین شرایط محیطی و ترکیبات مارچوبه می باشد. بدین منظور نمونه های گیاهی از نه رویشگاه در استان های مختلف ایران جمع آوری شدند و سپس ترکیبات فیتوشیمیایی و آنتی اکسیدانی آن ها اندازه گیری و روابط آن ها با عوامل محیطی بر اساس همبستگی کانونیک و رگرسیون گام به گام آنالیز گردیدند. بر اساس نتایج، متغیرهای اول تا چهارم همبستگی کانونیک بر اساس آزمون Wilks' lambda در سطح یک درصد معنی دار شدند. اولین متغیر کانونیک، افزایش فعالیت آنزیم کاتالاز را در ارتباط با افزایش میانگین دما نشان داد. با کاهش میانگین حداقل و حداکثر دما در متغیر کانونیک دوم، فنول کل و درصد مهار رادیکال های آزاد افزایش و فلاونویید کاهش یافت. طبق نتایج رگرسیون گام به گام، هدایت الکتریکی خاک، رطوبت نسبی هوا و ارتفاع، بیشترین تغییرات رادیکال های آزاد را به عهده داشتند. با توجه به نتایج هر دو آزمون، میانگین دما، رطوبت نسبی و مجموع بارندگی بیشترین اثر را بر خواص آنتی اکسیدانی مارچوبه دارند. در نهایت به منظور حفظ خواص آنتی اکسیدانی مارچوبه، کشت در مناطق با مجموع بارندگی سالیانه 500 تا 900 میلی متر، میانگین دمای 5/11 تا 5/17 درجه سانتی گراد و میانگین رطوبت نسبی 50 تا 70 درصد پیشنهاد می شود.

تلاقی بین و درون گونه ای تکنیکی پر کاربرد جهت انتقال صفات از گیاهان خودرو به ارقام تجاری مارچوبه است. در پژوهش حاضر اقدام به انجام تلاقی بین مارچوبه های خودرو ایرانی و مارچوبه های تجاری اروپایی در دانشگاه کوردوبا (اسپانیا) طی سال های 1397-1394 گردید. سپس، به کمک نشانگرهای مولکولی برای هر یک از گونه ها و توده های والدینی آلل اختصاصی تشخیص داده شد و به کمک ردیابی آلل های اختصاصی والدین در نتاج، اصالت ژنتیکی گیاهان هیبرید تأیید شد و پس از آن برخی از مهم ترین صفات مورفولوژیکی در جمعیت گیاهان والدینی و نتاج مورد ارزیابی قرار گرفت. تلاقی موفق بین گونه ای بین Asparagus breslerianus و A. officinalis صورت پذیرفت. آلل اختصاصی (به طول bp1086) در گونهA. persicus توسط نشانگرTC6 شناسایی شد. بررسی های مورفولوژیکی نشان داد که بیشترین میزان ضریب تنوع مربوط به صفات تعداد اسپیر، قطر ساقه اصلی، طول شاخه جانبی اولیه و ثانویه و تعداد کلادود بود. هیبرید حاصل از تلاقی A. officinalis ×A. persicusاز نظر تعداد اسپیر و شاخه جانبی ثانویه میزان بیشتری را نسبت به گیاهان والدینی از خود نشان داد. قطر و ارتفاع ساقه اصلی، تعداد شاخه جانبی اولیه، قطر و طول شاخه جانبی اولیه و ثانویه، طول و عرض فلس، قطر برگ و طول میانگره شاخه جانبی اولیه و ثانویه نقش مهمی را در ایجاد تنوع مورفولوژیکی در جمعیت گیاهان والدینی و هیبرید ایفا کردند.

سابقه و هدف: تنش خشکی یکی از رایج ترین تنش های محیطی در فرآیند تولید محصولات کشاورزی در سراسر جهان است. مهم ترین گونه تجاری مارچوبه officinalis Asparagus است که به برخی از شایع ترین تنش های زنده و غیرزنده حساس است. بنابر گزارشات، گونه های ایرانی مارچوبه به خوبی می توانند برخی از شرایط نامساعد خاک را تحمل کنند. اهداف پژوهش حاضر، شناسایی و ارزیابی مورفولوژیکی توده های مختلف گونه ایرانی A. azerbaijanensis، بررسی شاخصه های جوانه زنی بذر و رشد گیاهچه در مارچوبه های ایرانی تحت شرایط تنش خشکی، مقایسه میزان مقاومت توده های ایرانی با رقم تجاری مری واشنگتن و معرفی توده های برتر به منظور بکارگیری آن ها در برنامه های اصلاحی مارچوبه با هدف تولید هیبریدهای مقاوم به خشکی بودند. مواد و روش ها: پژوهش حاضر در طی سال های 1400-1399 در دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه زنجان در دو بخش مختلف صورت پذیرفت که بخش اول مربوط به جمع آوری و بررسی صفات مورفولوژیکی دو توده خودرو مارچوبه از گونه A. azerbaijanensis و بخش دوم مربوط به بررسی اثر تنش خشکی (در چهار سطح: 0 (شاهد)، 5، 10 و 15 درصد پلی اتیلن گلایکول) بر شاخصه های جوانه زنی بذر (سرعت و درصد جوانه زنی بذر) و رشد گیاهچه (طول ریشه چه و ساقه چه، نسبت طول ریشه چه به ساقه چه و وزن تر و خشک ریشه چه و ساقه چه) مارچوبه های ایرانی در شرایط آزمایشگاه می شد. یافته ها: میانگین طول و قطر اسپیر در توده های اهر و ماکو، 94/48 سانتیمتر و 70/4 میلیمتر بود. در توده های مورد بررسی به طور متوسط تعداد 37/2 بذر در هر میوه و تعداد 40/159 میوه در هر بوته شمارش گردید و میانگین تعداد کلادود در توده های گونه A. azerbaijanensis، 28/10 عدد ارزیابی شد. بیشترین میزان درصد و سرعت جوانه زنی بذر و همچنین طول ریشه چه و ساقه چه تحت شرایط تنش در توده گزنک به ثبت رسید. درصد و سرعت جوانه زنی بذر در توده گزنک تحت شرایط تنش خشکی به طور متوسط 73/56 و 52/70 درصد نسبت به رقم تجاری مری واشنگتن بیشتر بود. نتایج مقایسات میانگین برای صفات وزن تر و خشک ریشه چه و ساقه چه نشان داد که در تمامی توده های مورد بررسی با افزایش سطح تنش میزان وزن تر و خشک ریشه چه و ساقه چه کاهش یافت. نتیجه گیری: توده های خودرو گونه A. azerbaijanensis با توجه به برخورداری از تنوع مورفولوژیکی مناسب و تولید اسپیرهایی با طعم و اندازه مطلوب، گزینه ای مناسب در جهت بکارگیری در برنامه های اصلاحی مارچوبه با هدف تولید مارچوبه هایی با رشد رویشی برتر می باشند. برتری توده های مختلف مارچوبه ایرانی نسبت به رقم تجاری بکارگرفته شده در این پژوهش در تحمل شرایط کم آبی و تنش نیز نوید بخش امکان بررسی بیشتر مارچوبه های ایرانی در پروژ ها و مطالعات اصلاحی مارچوبه با هدف تولید ارقام مقاوم به تنش خشکی می-باشد.